Koła zębate, stożkowe, walcowe : Baza wiedzy : przekładnie zębate

Koło zębate jest częścią mechanizmu maszyny służącą do przenoszenia ruchu obrotowego lub posuwistego bez poślizgu za pomocą zębów rozmieszczonych na obwodach dwóch współpracujących kół lub koła i listwy zębatej zwanej zębatką. Większa ilość zazębiających się kól zębatych tworzy przekładnię zębatą.

Koło zębate zbudowane jest z: zębów, wieńca oraz częścią łączącą wieniec z piastą lub wałem.

 

Ze względu na kształt wieńca z którego wystają zęby możemy podzielić koła zębate na:

  • koła stożkowe

  • koła walcowe

  • zębatka pierścieniowa – jest ona kołem zębatym stożkowym płaskim, zwanej inaczej kołem tarczowym.

  • Zębatka prosta – jest kołem zębatym walcowym o nieskończenie wielkiej średnicy.        

Zarówno koła zębate walcowe jak i stożkowe mogą posiadać:

  • uzębienie wewnętrzne – zęby skierowane są do środka koła

  • uzębienie zewnętrzne – zęby skierowane są na zewnątrz koła

Koła zębate stożkowe oraz walcowe można również podzielić biorąc pod uwagę linię zęba tj. linię przecięcia walca lub stożka:

  • dla kół stożkowych

    - zęby proste które przebiegają wzdłuż tworzacych stożka,

          - zęby skośne które przebiegają skosnie do tworzących stożka,

          - zęby łukowe które mogą być:

                  a) kołowo-łukowe – wtedy gdy narzędzie ma kształt czołowej głowicnożowej o współnym okręgu noży,

                   b) spiralno-łukowe – gdy narzędzie jest czołową głowicą nożową o nożach osadzonych według spirali,

                        c) ewolwentwo-łukowe – gdy linia zęba stanowi ewolwentę.

  • dla kół walcowych:

    - zęby proste które przebiegają wzdłuż tworzacych walca,

    - zęby śrubowe których linia przebiega wzdłuż linii śrubowej,

    - zęby strzałkowe których linia jest linią dwuśrubową o przeciwnych kierunkach,

    - zęby łukowe.

Koła zębate pracują co najmniej parami tworząc przekladnię zębatą. Współpraca następuje przez zazębianie się kół. Wyróżnić możemy dwa rodzaje zazebienia:

  • zazębienie czołowe które występuje w powierzchni czołowej i równoległych do niej.

  • Zazębienie śrubowe w którym zęby jednego koła wśrubowując się między zęby koła współpracującegopowodują obrót tego koła dookoła osi zorientowanej wichrowato względem osi koła napędzanego.